عباس اقبال آشتيانى

571

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

تجار ايتاليائى و فرانسوى و اسپانيائى مىرسيد . تجارت در نتيجهء آبادى و امنيت راههاى فوق و دقت ايلخانان در داير و مأمون نگاه داشتن آنها ممالك ايلخانى مخصوصا از دورهء غازان خان ببعد مركز تجارت و دادوستد مهمى گرديد و تبريز بخصوص بزرگترين بازار معامله بين شرق و غرب شد چه اغلب راههاى بزرگ بمناسبت اهميت موقع و پايتخت بودن شهر بدانجا انتها مىيافت . چنان كه از مطالعهء مسافرت نامه‌هاى مسلمين و تجار و مأمورين فرنگى برمى - آيد تبريز در اين تاريخ بازار معاملهء ادويهء مالزى و مرواريد و ياقوت سيلان و مالابار و الماس و زمرد هند و شال كشمير و فرشهاى ماوراءالنهر و لعل بدخشان و فيروزهء نيشابور و اطلس و پارچه‌هاى زربفت مرو و طوس و شوشتر و موصل و يزد و كرمان و گلاب و عطريات شيراز و اصفهان و اقسام اسلحهء منقورهء گرجستان و شام بوده بعلاوه هنرمندان تبريزى خود نيز در ساختن پارچه‌هاى قيمتى و فرشهاى عالى و منسوجات ابريشمى مهارت داشته و مصنوعات دست خويش را نيز بتجار خارجى مىفروخته‌اند . خلاصه تبريز بقدرى در آن ايام آباد و معتبر و از لحاظ تجارت و اقتصاد معتبر بوده كه از اين جهات اول شهر دنيا بشمار مىرفته و مسافرين فرنگى از ديدن آن دوچار اعجاب مىشده و ادوريك دوپردنن كه در عصر ابو سعيد خان آنجا را ديده مىگويد : « تبريز از جهت امتعه بهترين شهر عالم است ، اين شهر براى ايلخان ايران از تمام مملكت فرانسه جهت پادشاه آن بيشتر اهميت دارد » . ايران در اين ادوار چنان كه موقع طبيعى آن اقتضا دارد واسطهء تجارت بين مركز و مشرق آسيا يعنى هندوستان و چين و شرق اقصى و ممالك ساحلى مديترانه و مصر و اروپا بود . قسمت شرقى اين تجارت را تا حدود مغرب ايران تجار مسلمان در دست داشتند و قسمت غربى يعنى معاملهء با سكنهء سواحل مديترانه و اروپا با بازرگانان ژنى و ونيزى بود .